Haec versio Latina lusus est, nondum a perito recognitus. Si quid mendosum videris, scribe mihi: liber de linguis nihil approximatum patitur. Mendum indicare
Excursus
Ce qui traverse le livre sans avoir son chapitre
Des langues qu'on croise en chemin, et des systèmes de signes qui ne sont pas des langues mais qui posent exactement les mêmes questions. Ils reviennent d'un chapitre à l'autre, en encadré, en note, en contre-exemple.
Langues croisées
Trois langues en passant
Graeca antiqua
Alphabetum quod vocales invenit
Phoenices consonantes solas scribebant; Graeci litteras supervacuas ad vocales notandas converterunt, et scriptura clara voce legi coepit etiam ab eo qui textum non iam memoria tenebat. Alphabetum Latinum, Cyrillicum nostrumque inde orta sunt. Graeca in omnibus fere capitulis redit: propter Homerum, propter grammaticam (categoriae quibus adhuc utimur illi aptatae sunt) et propter vocabula docta.
Lingua Polonica
Septem casus, et consonantes coacervatae
Polonica casuum rationem ultra Russicam provehit (septem, inter quos vocativus), et consonantium greges componit quibus lusores linguae gaudent — szcz, brzm, trzc. Alterum punctum in familia Slavica praebet: sine ea Russica norma videretur, cum una tantum via sit inter plures.
Lingua Luxemburgensis
Lingua nationis in regno quod tres administrat
In Luxemburgo Luxemburgense loquuntur, Gallice scribunt, Germanice acta diurna legunt — divisio non locorum est sed officiorum, et pro re mutatur. Regnum illud officina est eius quod trium linguarum usus cotidianus efficit. Symbolum eius, ex cantu anni MDCCCLIX sumptum, rem ipsam dicit: „Mir wëlle bleiwe wat mir sinn“ — manere volumus id quod sumus.
Autres systèmes de signes
Ce qui signifie sans être une langue
Chacun de ces systèmes a exactement une chose que les langues ont, et une chose qui leur manque. C'est ce partage qui permet de dire, à la fin, ce qu'est une langue.
Lingua sibilata
Cum lingua vehiculum mutat ut vallem transeat
Silbo insulae Gomerae, sibili pagi Kuşköy in Turcia: non linguae propriae sunt, sed linguae exstantes in sibilum translatae — modulatio et numerus manent, sonus proprius perit, et per milia passuum auditur. Casus limitis pretiosus: linguam a canali suo plane separat, quod scriptura numquam plane facit.
Pictura
Ostendere pro nominare
Pictura non vertitur: spectatur. Tempus non habet, nec negationem, nec condicionem — conare pingere „non venisset“. Quod grammatica amittit, simultate lucratur: omnia simul adsunt. Idem est argumentum capituli de lingua signorum, in campum translatum ubi nemo se peti sentit.
Musica
Scriptura quae omnia notat praeter sensum
Notatio musica plenum scripturae systema est: altitudo, mora, vis, sonus. Unum tantum deest — significatio. Tabula actionem praecipit, nihil affirmat; ei contradici non potest. In libro pro experimento contrario est: talis est scriptura quae nihil dicit.
Signa fori nummarii
Clamor apertus: totum lexicon strepitui inventum
Ante monitoria, mercatores manibus inter strepitum loquebantur: palma ad se conversa emere significabat, foras vendere, digiti prope vultum pretium, remoti numerum. Lingua ex necessitate materiali nata, in opere discta, sine libro tradita — et intra viginti annos mortua, cum machinae strepitum sustulerunt.
Mathematica
Sola lingua in qua sententia demonstrari potest
Notatio mirum in modum recens: signum = anno MDLVII natum est, logicae signa saeculo undevicesimo. Antea mathematica sententiis agebatur. Lingua mathematica ad ambiguitatem tollendam condita est, id est ad prohibendum id ipsum quo litterae vivunt. Duo contraria consilia, eadem materia.
Ars computatoria
Lingua cuius destinatarius nullum consilium habet
Lingua programmandi sola est ubi dicere est facere, sine teste et sine consensu: machina exsequitur, non interpretatur. Inde condicio inaudita — ambiguitas ibi non stili vitium est sed defectio. Et quaestio libro proposita: quid versio machinalis hodie faciat decem linguis capitulorum superiorum.